1. KATM ma’lumotlariga ko‘ra kredit reytingi kamida 250 ball bo‘lishi lozim. Mikro va kichik biznes departamenti mas’ul xodimining ijobiy xulosasi mavjud bo‘lganda, KATM reytingi 200 balldan 250 ballgacha bo‘lgan mijozlarning loyihalari ham ko‘rib chiqilishi mumkin.
2. Ustav fondi to‘liq shakllantirilgan bo‘lishi lozim.
Mazkur talab quyidagi hollarda tatbiq etilmaydi:
- buxgalteriya balansiga ko‘ra ustav fondi to‘liq shakllantirilmagan, biroq kredit olish uchun murojaat qilingan vaqtda ustav fondini to‘ldirish uchun tegishli pul mablag‘lari hisobvaraqqa kiritilgan bo‘lsa;
- qarz oluvchi yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirsa;
- qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda.
3. Qarz oluvchining kredit yuklamasi 100 foizdan oshmasligi lozim. KATM ma’lumotlariga ko‘ra reyting natijasi 300 ball va undan yuqori bo‘lganda kredit yuklamasi 150 foizdan oshmasligi lozim.
Mikro va kichik biznes departamenti mas’ul xodimining ijobiy xulosasi taqdim etilganda hamda ushbu xulosa departament direktori va/yoki departament direktori vazifasini bajaruvchi tomonidan tasdiqlanganda, kredit yuklamasi 2500 foizdan oshmasligi lozim.
Qarz oluvchining kredit yuklamasi 2500 foizdan yuqori bo‘lsa, qo‘shimcha kredit ta’minoti sifatida yuridik shaxs kafilligi taqdim etilishi mumkin. Bunda kafil korxona quyidagi talablarga javob berishi lozim:
- 2-sonli kartoteka hisobvarag‘ida qarzdorligi hamda Majburiy ijro byurosi bo‘yicha qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi;
- amaldagi kredit bitimlari bo‘yicha barcha banklar va kredit tashkilotlarida muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi;
- kafil korxonalar soni bittadan ko‘p bo‘lmasligi;
- qarz oluvchi va kafil korxonaning birgalikdagi kredit yuklamasi 2500 foizdan oshmasligi;
- kafil korxonaning kredit yuklamasi 2500 foizdan oshmasligi;
- kafillik summasi so‘ralayotgan kredit summasining kamida 125 foizini tashkil etishi;
- qarz oluvchi bilan bir xil yo‘nalishda faoliyat yuritishi — faoliyat yo‘nalishi IFUD kodi orqali aniqlanadi;
- davlat ro‘yxatidan o‘tgan kundan boshlab kamida 12 oy faoliyat yuritgan bo‘lishi;
- so‘nggi 12 oy davomida faoliyati bilan bog‘liq hisobvarag‘ida har oy uzluksiz tushumlar mavjud bo‘lishi;
- amaldagi kreditlari bo‘yicha restrukturizatsiya mavjud bo‘lmasligi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida restrukturizatsiya qilingan holatlar bundan mustasno;
- KATM ma’lumotlariga ko‘ra so‘nggi 12 oy davomida 30 kundan ortiq muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi;
- “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida hisobvarag‘i mavjud bo‘lishi;
- barcha tijorat banklarida “qoniqarsiz”, “shubhali” yoki “umidsiz” toifalarda tasniflangan amaldagi kreditlari mavjud bo‘lmasligi;
- kafil korxonaning 50 foiz va undan ortiq ulushiga ega ta’sischisi yoki umumiy ulushi 50 foiz va undan ortiqni tashkil etuvchi bir nechta ta’sischisi jismoniy shaxs sifatida kredit summasining 125 foizi miqdorida kafillik taqdim etishi. Bunda kafillarning moliyaviy holatini o‘rganish talab etilmaydi;
- so‘nggi 6 oy davomida kafil korxona ta’sischilarining tarkibi o‘zgarmagan bo‘lishi.
Kafil korxona ta’sischilarining tarkibi o‘zgarmagan bo‘lishi talabidan quyidagi holatlarda istisno qilinadi:
- Mikro va kichik biznes departamenti mas’ul xodimining ijobiy xulosasi taqdim etilganda;
- eski ta’sischilar tarkibi o‘zgarmagan holda yangi ta’sischilar qo‘shilganda;
- o‘zgarishlar yaqin qarindoshlar — ota-ona, aka-uka, opa-singil, er-xotin yoki farzandlar o‘rtasida amalga oshirilganda.
Korxonaning amaldagi ta’sischilari to‘g‘risidagi ma’lumotlar biznes-menejer tomonidan my.gov.uz saytidagi oila tarkibi to‘g‘risidagi ma’lumotlar orqali tekshiriladi. Ma’lumotlarning nusxasi — skrinshot CRM tizimiga biriktirilishi lozim.
Mazkur talablarning bajarilishi BXM/BXO biznes-menejerlari tomonidan “ihamkor.uz” sayti orqali tekshiriladi. Agar tekshiruv natijasida mijoz so‘nggi 6 oy davomida qayta ro‘yxatdan o‘tganligi aniqlansa, Davlat xizmatlari markazidan yuborilgan arizalar to‘g‘risidagi reyestr ma’lumotnomasi taqdim etilishi lozim. Reyestr asosida har bir o‘zgarish bo‘yicha alohida ma’lumotnoma olinadi hamda ta’sischilar tarkibi o‘zgargan yoki o‘zgarmaganligi yuzasidan xulosa qilinadi.
4. Qarz oluvchi davlat ro‘yxatidan o‘tgan kundan boshlab kamida 12 oy faoliyat yuritgan bo‘lishi lozim.
Mikro va kichik biznes departamenti mas’ul xodimining ijobiy xulosasi taqdim etilganda hamda ushbu xulosa departament direktori va/yoki departament direktori vazifasini bajaruvchi tomonidan tasdiqlanganda, qarz oluvchi yuridik shaxsning 50 foiz va undan ortiq ulushga ega ta’sischisi va/yoki ushbu ta’sischining yaqin qarindoshlari ta’sischiligida 50 foiz va undan ortiq ulushga ega korxona mavjud bo‘lsa, mazkur korxona quyidagi talablarni bir vaqtda bajargan hollarda istisno tariqasida ko‘rib chiqilishi mumkin:
- qarz oluvchi bilan bir xil yo‘nalishda faoliyat yuritishi — faoliyat yo‘nalishi IFUD kodi orqali aniqlanadi;
- davlat ro‘yxatidan o‘tgan kundan boshlab kamida 12 oy faoliyat yuritgan bo‘lishi;
- so‘nggi 12 oy davomida faoliyati bilan bog‘liq hisobvarag‘ida har oy uzluksiz tushumlar mavjud bo‘lishi;
- amaldagi kreditlari bo‘yicha restrukturizatsiya mavjud bo‘lmasligi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida restrukturizatsiya qilingan holatlar bundan mustasno;
- KATM ma’lumotlariga ko‘ra so‘nggi 12 oy davomida 30 kundan ortiq muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi;
- “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida hisobvarag‘i mavjud bo‘lishi;
- qarz oluvchi tomonidan olinayotgan kredit uchun qo‘shimcha kafillik taqdim etishi;
- barcha tijorat banklarida “qoniqarsiz”, “shubhali” yoki “umidsiz” toifalarda tasniflangan amaldagi kreditlari mavjud bo‘lmasligi;
- so‘nggi 6 oy davomida korxona ta’sischilarining tarkibi o‘zgarmagan bo‘lishi, mahsulot shartlarida nazarda tutilgan istisnolar bundan mustasno.
5. Qarz oluvchining faoliyati bilan bog‘liq hisobvarag‘ida so‘nggi 3 oy davomida uzluksiz pul tushumlari mavjud bo‘lishi lozim.
Mikro va kichik biznes departamenti mas’ul xodimining ijobiy xulosasi taqdim etilganda hamda ushbu xulosa departament direktori va/yoki departament direktori vazifasini bajaruvchi tomonidan tasdiqlanganda, qarz oluvchi yuridik shaxsning 50 foiz va undan ortiq ulushga ega ta’sischisi va/yoki ushbu ta’sischining yaqin qarindoshlari ta’sischiligida 50 foiz va undan ortiq ulushga ega korxona mavjud bo‘lsa, mazkur korxona quyidagi talablarni bir vaqtda bajargan hollarda istisno tariqasida ko‘rib chiqilishi mumkin:
- qarz oluvchi bilan bir xil yo‘nalishda faoliyat yuritishi — faoliyat yo‘nalishi IFUD kodi orqali aniqlanadi;
- davlat ro‘yxatidan o‘tgan kundan boshlab kamida 12 oy faoliyat yuritgan bo‘lishi;
- so‘nggi 12 oy davomida faoliyati bilan bog‘liq hisobvarag‘ida har oy uzluksiz tushumlar mavjud bo‘lishi;
- amaldagi kreditlari bo‘yicha restrukturizatsiya mavjud bo‘lmasligi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida restrukturizatsiya qilingan holatlar bundan mustasno;
- KATM ma’lumotlariga ko‘ra so‘nggi 12 oy davomida 30 kundan ortiq muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi;
- “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida hisobvarag‘i mavjud bo‘lishi;
- qarz oluvchi tomonidan olinayotgan kredit uchun qo‘shimcha kafillik taqdim etishi;
- barcha tijorat banklarida “qoniqarsiz”, “shubhali” yoki “umidsiz” toifalarda tasniflangan amaldagi kreditlari mavjud bo‘lmasligi;
- so‘nggi 6 oy davomida korxona ta’sischilarining tarkibi o‘zgarmagan bo‘lishi, mahsulot shartlarida nazarda tutilgan istisnolar bundan mustasno.
6. Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot — 2-sonli shakl ijobiy natijaga ega bo‘lishi lozim. Mazkur talab yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yurituvchi tadbirkorlik subyektlariga tatbiq etilmaydi.
7. O‘z aylanma mablag‘lari ijobiy qiymatga ega bo‘lishi lozim. Mazkur talab yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yurituvchi tadbirkorlik subyektlariga tatbiq etilmaydi.
8. Amaldagi kreditlar va kreditga tenglashtirilgan operatsiyalar bo‘yicha muddati o‘tgan qarzdorlik mavjud bo‘lmasligi lozim.
9. O‘zaro bog‘liq korxonalarning “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi lozim.
10. 2-sonli kartoteka bo‘yicha qarzdorlik mavjud bo‘lmasligi lozim. Agar ma’lumotnoma boshqa bankdan olingan bo‘lsa, u berilgan kundan boshlab 30 kun davomida amal qiladi.
11. KATM ma’lumotlariga ko‘ra mijozning barcha tijorat banklarida, shuningdek o‘zaro bog‘liq korxonalarning “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida “qoniqarsiz”, “shubhali” yoki “umidsiz” toifalarda tasniflangan amaldagi kreditlari mavjud bo‘lmasligi lozim.
12. Kredit olish uchun ariza berilgan sanadan oldingi so‘nggi 6 oy davomida 61 kundan 90 kungacha muddati o‘tgan qarzdorlik mavjud bo‘lmasligi lozim. Mikro va kichik biznes departamentining ijobiy xulosasi mavjud bo‘lganda bunday holat bir martadan oshmagan bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.
13. Kredit olish uchun ariza berilgan sanadan oldingi so‘nggi 12 oy davomida 90 kundan ortiq muddati o‘tgan qarzdorlik mavjud bo‘lmasligi lozim.
14. “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimidagi amaldagi kreditlar bo‘yicha kredit mablag‘laridan maqsadsiz foydalanish holatlari mavjud bo‘lmasligi lozim.
Kredit mablag‘laridan maqsadli foydalanish biznes-menejer tomonidan Kredit monitoringi xizmatining dalolatnomasi asosida tekshiriladi va xulosada aks ettiriladi. Mazkur talab quyidagi hollarda tatbiq etilmaydi:
- kredit mablag‘laridan maqsadli foydalanish bo‘yicha dalolatnoma tuzish muddati hali kelmagan bo‘lsa;
- yetkazib beruvchi tomonidan tovarlar yetkazib berilmagan yoki xizmatlar ko‘rsatilmaganligi sababli qarz oluvchi sudga murojaat qilgan bo‘lsa;
- kredit mahsuloti shartlariga ko‘ra mablag‘lardan maqsadli foydalanishni tekshirish talab etilmasa.
15. “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimidagi amaldagi kreditlar bo‘yicha kollegial organ tomonidan belgilangan shartlarning bajarilmagan holatlari mavjud bo‘lmasligi lozim. Shartlar kechiktirib bajarilgan holatlar bundan mustasno.
16. So‘nggi 6 oy davomida qarz oluvchi ta’sischilarining tarkibi o‘zgarmagan bo‘lishi lozim.
Quyidagi holatlar bundan mustasno:
- eski ta’sischilar tarkibi o‘zgarmagan holda yangi ta’sischilar qo‘shilganda;
- o‘zgarishlar yaqin qarindoshlar — ota-ona, aka-uka, opa-singil, er-xotin yoki farzandlar o‘rtasida amalga oshirilganda;
- Mikro va kichik biznes departamentining ijobiy xulosasi taqdim etilganda.
17. Quyidagilarda Majburiy ijro byurosining ijro hujjatlari bo‘yicha qarzdorlik mavjud bo‘lmasligi lozim:
- qarz oluvchida;
- qarz oluvchining ta’sischilari ta’sischi hisoblangan korxonalarda;
- qarz oluvchining ta’sischilarida.
18. Korxona ta’sischilarining jismoniy shaxs sifatida “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimida muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi lozim. Agar ta’sischi kredit bo‘yicha kafillik taqdim etsa, uning hech bir bankda muddati o‘tgan kredit qarzdorligi mavjud bo‘lmasligi lozim.
19. Agar so‘nggi 3 yil davomida kredit majburiyatlari, shu jumladan javobgar uchun kafillik taqdim etish bilan bog‘liq majburiyatlar bo‘yicha iqtisodiy sudga da’vo arizasi kiritilgan va da’vo talablari to‘liq yoki qisman qanoatlantirilgan bo‘lsa, kredit arizasi rad etiladi.
Mazkur talab quyidagi hollarda tatbiq etilmaydi:
- yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yurituvchi tadbirkorlik subyektlariga;
- javobgar uchun tegishli mol-mulk garovi taqdim etilgan hollarda.
20. “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimidagi amaldagi kreditlar bo‘yicha asosiy qarz va/yoki foiz to‘lovlari muddatini uzaytirish holatlari ikkitadan oshmasligi lozim.
21. “O‘zsanoatqurilishbank” ATB tizimidagi amaldagi kreditlar bo‘yicha qayta ko‘rib chiqilgan asosiy qarz va uzaytirilgan foiz qarzdorligi hisobvaraqlarida qarzdorlik qoldig‘i mavjud bo‘lmasligi lozim.
22. Sotib olinishi rejalashtirilayotgan kreditlar bo‘yicha kredit mablag‘laridan maqsadsiz foydalanish holatlari mavjud bo‘lmasligi lozim.
Tekshiruv biznes-menejer tomonidan dastlabki kreditor bankning kredit mablag‘laridan maqsadli foydalanish to‘g‘risidagi dalolatnomasi asosida amalga oshiriladi va xulosada aks ettiriladi. Mazkur talab kredit mahsuloti shartlariga ko‘ra mablag‘lardan maqsadli foydalanishni tekshirish talab etilmaydigan kreditlarga tatbiq etilmaydi.
